ശ്രീകണ്ഠേശ്വരം ക്ഷേത്രം
ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, പഴയ ശ്രീകണ്ഠേശ്വരം ക്ഷേത്രത്തിൽ ജോലി ചെയ്തിരുന്ന ഒരു വൃദ്ധയായ തൂപ്പുകാരി ഉണ്ടായിരുന്നു. ജോലി കഴിഞ്ഞാൽ അവൾ തന്റെ ചൂലും കലവും അനന്തൻകാടിന് അടുത്തുള്ള തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുമായിരുന്നു. പഴയ ശ്രീകണ്ഠേശ്വരം ക്ഷേത്ര പരിസരം ചാണകം തളിച്ച് വൃത്തിയാക്കാനാണ് ഈ കലം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. ഒരു ദിവസം ജോലി കഴിഞ്ഞ ശേഷം അവൾ ആ കലം ഒരു പേരാലിന്റെ ചുവട്ടിൽ കമിഴ്ത്തി വെച്ചു.
അടുത്ത ദിവസം കലം എടുക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ അത് അനങ്ങുന്നില്ലെന്ന് കണ്ട് അവൾ അത്ഭുതപ്പെട്ടു. പലതവണ ശ്രമിച്ചതിന് ശേഷം അവൾ കലത്തിന്റെ വായ്ഭാഗം ചെത്തിയെടുക്കാൻ ശ്രമിച്ചു, പെട്ടെന്ന് കലം പൊട്ടുകയും അതിൽ നിന്ന് രക്തം വരാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആ സ്ത്രീ സഹായത്തിനായി ആളുകളെ വിളിച്ചുകൂട്ടി. വാർത്ത വേഗത്തിൽ പ്രചരിക്കുകയും രാജാവിന്റെ ചെവിയിലെത്തുകയും ചെയ്തു. ആ സ്ഥലത്ത് ഒരു ശിവലിംഗം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതായി അവർ കണ്ടെത്തി.
ശിവഭഗവാൻ ആ സ്ഥലത്ത് തന്നെ വസിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെന്ന് രാജ്യത്തെ ജ്യോതിഷികൾ രാജാവിനെ ഉപദേശിച്ചു. രാജാവിന്റെ പിന്തുണയോടെ പുതിയ ശ്രീകണ്ഠേശ്വര ക്ഷേത്രം അവിടെ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു.
തിരുവിതാംകൂറിലെ എല്ലാ ഭരണാധികാരികളും ഈ ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കാറുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ക്ഷേത്രരേഖകളിൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, കൂടാതെ രാജാക്കന്മാരുടെ സന്ദർശനത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള വിപുലമായ ചടങ്ങുകളെക്കുറിച്ചും രേഖകളിൽ പരാമർശമുണ്ട്.
1774-ൽ നെയ്യാറ്റിൻകര സ്വദേശിയായ മാതേവൻ കുമാരൻ എന്ന ഭക്തൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊടിമരം സ്ഥാപിക്കുന്നതിനായി പണം നൽകി.
വഞ്ചിയൂർ അതിയര മഠമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജകൾ നടത്തുന്നത്.
ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ പേര് ‘സ്ത്രീ-കണ്ഠ-ഈശ്വരൻ’ (സ്ത്രീ കണ്ട ഈശ്വരൻ) എന്നതിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടായതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ശിവഭഗവാനാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. പാർവതി ദേവിക്ക് പ്രത്യേക വിഗ്രഹം ഇല്ലെങ്കിലും, ദേവി ശ്രീകോവിലിനുള്ളിൽ സാന്നിധ്യമായി ഉണ്ടെന്നാണ് സങ്കൽപ്പം.
തുടർച്ചയായി 41 ദിവസം പുലർച്ചെ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തി പ്രാർത്ഥിച്ചാൽ ഭക്തരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ സഫലമാകുമെന്ന് നാട്ടുകാർ പറയുന്നു. സ്വാതി തിരുനാളിന്റെ ഭരണകാലത്ത്, ശ്രീകണ്ഠേശ്വര ശിവന്റെ ചിത്രം ആലേഖനം ചെയ്ത ഒരു നാണയം അദ്ദേഹം പുറത്തിറക്കിയിരുന്നു.
ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ‘ഭൂതത്താൻ’ എന്നൊരു വിഗ്രഹമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇതൊരു യക്ഷിയാണെന്നാണ് പ്രാദേശിക വിശ്വാസം. പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചത്. തിരുവിതാംകൂർ രാജാക്കന്മാരെല്ലാം ഇവിടെ എത്തി ശിവഭഗവാനെ വണങ്ങിയിരുന്നതായി രേഖകളുണ്ട്. ശിവലിംഗത്തിന് പിന്നിലായി ചെറിയൊരു നടരാജ വിഗ്രഹമുണ്ട്. നടരാജനെ ഒരു ദിവസം മുഴുവൻ പൂക്കൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കുന്ന ‘നടേശ അലങ്കാരം’ എന്ന പ്രത്യേക പൂജയും ഇവിടെ നടത്താറുണ്ട്.
ശിവരാത്രി ദിനത്തിൽ, ഭഗവാന് നെയ്യ് അഭിഷേകം മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രവളപ്പിൽ മേൽക്കൂരയില്ലാതെ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുള്ള വലിയൊരു പെൺരൂപത്തിലുള്ള കൽപ്രതിമയുണ്ട്. പണ്ട് ഇവിടെ നിലനിന്നിരുന്ന ഒരു കളരിയുടെ സംരക്ഷണ ദേവതയായിരുന്നു ഈ പ്രതിമ. കളരി നിന്നുപോയപ്പോൾ, ഉടമകൾ ആ വിഗ്രഹത്തിലെ ‘പ്രാണൻ’ ഒഴിപ്പിച്ച ശേഷം പ്രതിമ ഇവിടെ ഉപേക്ഷിച്ചു പോയതാണ്.
ശിവരാത്രി നാളിൽ ഭക്തർ ശിവമന്ത്രങ്ങൾ ഉരുവിട്ടുകൊണ്ട് 108 തവണ ക്ഷേത്രപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നു.
ഉപദേവതകൾ
ഗണപതി
ശാസ്താവ്
കൃഷ്ണൻ
നാഗങ്ങൾ
പരാശക്തി
ഉത്സവങ്ങൾ
പത്തു ദിവസത്തെ വാർഷിക ഉത്സവം
ശിവരാത്രി