കൊട്ടാരക്കര ശ്രീമഹാഗണപതി ക്ഷേത്രം
ആലുവ ആസ്ഥാനമായുള്ള അകവൂർ മന, തൃശ്ശൂർ ആസ്ഥാനമായുള്ള ഉമാമ്പള്ളി മന എന്നീ രണ്ട് ബ്രാഹ്മണ കുടുംബങ്ങളാണ് ഈ ക്ഷേത്രം ഭരിച്ചിരുന്നത്. അക്കാലത്ത് ഇതൊരു ശിവക്ഷേത്രമായിരുന്നു. ഈ ശിവക്ഷേത്രത്തിലെ സ്ഥിരം സന്ദർശകനായിരുന്ന കൊട്ടാരക്കര തമ്പുരാൻ (രാജാവ്) ക്ഷേത്രഭരണാധികാരികളുമായി പിണങ്ങി. ഇതിൽ കോപിഷ്ഠനായ അദ്ദേഹം നിലവിലുള്ള ക്ഷേത്രത്തിന് തൊട്ടടുത്തായി ഒരു പുതിയ ശിവക്ഷേത്രം പണിയാൻ ഉത്തരവിട്ടു.
ക്ഷേത്രനിർമ്മാണം പുരോഗമിക്കുന്നതിനിടെ, ഐതിഹാസിക ശില്പിയായ പെരുന്തച്ചൻ തന്റെ ദേശാടനത്തിനിടയിൽ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് ജോലി ചെയ്തിരുന്ന ആശാരിമാർക്കൊപ്പം അഭയം തേടുകയും ഒടുവിൽ നിർമ്മാണത്തിൽ പങ്കുചേരുകയും ചെയ്തു.
തണുപ്പകറ്റാൻ ആശാരിമാർ ഒരു തീകായൽ (അഗ്നികുണ്ഡം) കൂട്ടിയിരുന്നു. തീയിടാനായി മാറ്റിവെച്ചിരുന്ന ഒരു പ്ലാവിലക്കഷണത്തിൽ പെരുന്തച്ചൻ ദൈവികമായ ഒരു ചൈതന്യം ദർശിച്ചു. ആ ഭക്തിസാന്ദ്രമായ അവസ്ഥയിൽ അദ്ദേഹം അതിൽ നിന്നും ‘ഉണ്ണിഗണപതി’യുടെ രൂപം കൊത്തിയെടുത്തു.
വിഗ്രഹം പൂർത്തിയായ ശേഷം അത് പുതിയ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ അദ്ദേഹം രാജാവിനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചെങ്കിലും രാജാവ് അത് വിനയപൂർവ്വം നിരസിച്ചു. തുടർന്ന് പെരുന്തച്ചൻ ഇതേ വിഗ്രഹം തൊട്ടടുത്തുള്ള കിഴക്കേക്കര ശിവക്ഷേത്രത്തിലെ ശാന്തിക്കാരന്റെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുചെല്ലുകയും, ഈ വിഗ്രഹപ്രതിഷ്ഠയോടെ ക്ഷേത്രം പ്രശസ്തമായ ഒരു പുണ്യസങ്കേതമായി മാറുമെന്ന് പ്രവചിക്കുകയും ചെയ്തു. ക്ഷേത്രഭരണാധികാരികൾ ഇതിന് സമ്മതം മൂളിയതോടെ പെരുന്തച്ചൻ തെക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗണപതിയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ഭഗവാന് ‘ഉണ്ണിയപ്പം’ നിവേദിച്ചുകൊണ്ട് പ്രതിഷ്ഠാകർമ്മം പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്തു.
ശിവനാണ് പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠയെങ്കിലും, തെക്ക്-കിഴക്ക് ദർശനമുള്ള ഗണപതിയുടെ പേരിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം പ്രശസ്തമായത്. ഈ ക്ഷേത്രം പണ്ട് ‘കിഴക്കേക്കര ശിവക്ഷേത്രം’ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്, പിൽക്കാലത്ത് ഇത് ‘മണികണ്ഠേശ്വരം ക്ഷേത്രം’ ആയി മാറി.
ഭഗവാന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട വഴിപാടായി കരുതപ്പെടുന്ന ഉണ്ണിയപ്പം തയ്യാറാക്കുന്ന തിടപ്പള്ളി (അടുക്കള) ശ്രീകോവിലിന് തൊട്ടുമുന്നിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഈ തിടപ്പള്ളി ശ്രീകോവിലിന്റെ മുന്നിൽ നിന്നും മാറ്റിയപ്പോൾ നാട്ടിൽ പല അനിഷ്ട സംഭവങ്ങളും ഉണ്ടായി. തുടർന്ന് നടത്തിയ ദേവപ്രശ്നത്തിൽ തിടപ്പള്ളി അതിന്റെ പഴയ സ്ഥാനത്തേക്ക് തന്നെ മാറ്റാൻ നിർദ്ദേശിക്കുകയായിരുന്നു. ഇന്നും പതിനായിരക്കണക്കിന് ഉണ്ണിയപ്പങ്ങളാണ് ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വെച്ച് തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഗണപതിക്ക് രണ്ട് കൊമ്പുകളും കേടുപാടുകൾ കൂടാതെ തന്നെയുണ്ട്. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, പരശുരാമനുമായുള്ള യുദ്ധത്തിലാണ് ഗണപതിക്ക് തന്റെ ഇടത് കൊമ്പ് നഷ്ടപ്പെടുന്നത്, ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിൽ വളരെ കഴിഞ്ഞുണ്ടായ സംഭവമാണ്.
കഥകളി എന്ന കലാരൂപം ഉത്ഭവിച്ചത് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ്. കൊട്ടാരക്കര തമ്പുരാന്റെ (രാജാവ്) മേൽനോട്ടത്തിൽ കഥകളിയുടെ ആദ്യ രൂപമായ ‘രാമനാട്ടം’ ഇവിടെയാണ് അരങ്ങേറിയത്. കൊട്ടാരക്കര ക്ഷേത്രക്കുളത്തിന്റെ കരയിൽ വിശ്രമിക്കുമ്പോൾ തമ്പുരാൻ ആകർഷകമായ വർണ്ണക്കൂട്ടുകളോടെ പലതരത്തിലുള്ള അലകളുടേയും തരംഗങ്ങളുടേയും രൂപങ്ങൾ കണ്ടുവത്രെ. ഈ അനുഭവത്തിൽ നിന്നാണ് രാജാവ് കഥകളിയുടെ വേഷവിധാനങ്ങൾ രൂപകൽപ്പന ചെയ്തതും, ക്ഷേത്രത്തിലെ ആല്ത്തറയിലിരുന്ന് ‘രാമനാട്ടം’ രചിച്ചതും.
രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധകാലത്ത് വിഭവങ്ങൾക്ക് വലിയ ക്ഷാമമുണ്ടായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് തഹസിൽദാർ ക്ഷേത്രത്തിലെ നിത്യനിദാന ചടങ്ങുകൾക്കായി പഞ്ചസാര അനുവദിക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു. എന്നാൽ അന്നുരാത്രി തഹസിൽദാരുടെ ഭാര്യയ്ക്ക്, തന്നെ ആക്രമിക്കാൻ പാഞ്ഞടുക്കുന്ന ഒരു മദയാനയുടെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ദൃശ്യങ്ങൾ സ്വപ്നത്തിൽ തുടർച്ചയായി കാണേണ്ടി വന്നു. തന്റെ തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കിയ തഹസിൽദാർ, പിന്നീട് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ആവശ്യമായ പഞ്ചസാര കൃത്യമായി അനുവദിച്ചു നൽകി.
ഉപദേവതകൾ:
- പാർവ്വതി
- മുരുകൻ
- ശാസ്താവ്
- നാഗങ്ങൾ
പ്രധാന ഉത്സവങ്ങൾ:
- മേടത്തിലെ പതിനൊന്നു ദിവസത്തെ ഉത്സവം.
- വിനായക ചതുർത്ഥി
- നവരാത്രി