തൃപ്രങ്ങോട് ശിവ ക്ഷേത്രം
നാല് ശിവപ്രതിഷ്ഠകളുള്ള കേരളത്തിലെ അപൂർവ്വമായ ഒരു ക്ഷേത്രമാണിത്. പത്താം നൂറ്റാണ്ടിൽ ചേര രാജാവായിരുന്ന ഗോദ രവിവർമ്മയാണ് ഈ ക്ഷേത്രം ഇന്നത്തെ രീതിയിൽ പുനരുദ്ധരിച്ചതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. എ.ഡി. 917 മുതൽ എ.ഡി. 944 വരെ ഭരിച്ചിരുന്ന ചേര രാജാവ് രവിവർമ്മയുടെ ഒരു ശിലാശാസനം, ക്ഷേത്രത്തിന് ഭൂമി ദാനം ചെയ്തതിനെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്. ഇത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പുരാതനത്വത്തിന് തെളിവാണ്.
ചരിത്രവും ഭരണവും
പ്രാചീന കാലത്ത് ആലത്തിയൂർ നമ്പൂതിരിമാരും പിന്നീട് വെട്ടത്തുനാട് രാജാവുമായിരുന്നു ക്ഷേത്രഭരണം നടത്തിയിരുന്നത്. രാജവംശം അന്യംനിന്നുപോയപ്പോൾ കുറച്ചുകാലം ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി ഭരണം ഏറ്റെടുക്കുകയും പിന്നീട് സാമൂതിരിക്ക് കൈമാറുകയും ചെയ്തു. പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ നടന്ന തിരുനാവായ യുദ്ധകാലത്ത് (മാമാങ്കം) സാമൂതിരിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പ്രധാന സൈന്യം തൃപ്രങ്ങോട്ടായിരുന്നു താവളമടിച്ചിരുന്നത്. നിലവിൽ മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ പൂർണ്ണമായ മേൽനോട്ടത്തിൽ, സാമൂതിരി നിർദ്ദേശിക്കുന്ന ഒരു പ്രതിനിധിയാണ് ക്ഷേത്രഭരണം നിർവ്വഹിക്കുന്നത്.
ഐതിഹ്യവും പ്രാധാന്യവും
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഐതിഹ്യം മാർക്കണ്ഡേയനുമായും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനനവുമായും ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മാർക്കണ്ഡേയനെ രക്ഷിക്കാനായി യമനെ നിഗ്രഹിച്ച ശേഷം, ശിവഭഗവാൻ മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത ഭാവങ്ങളിലായി മൂന്ന് ചുവടുകൾ വെക്കുകയുണ്ടായി. ഇതിനാലാണ് ഇവിടെ മൂന്ന് ശിവലിംഗങ്ങളും മൂന്ന് കുളങ്ങളും ഉള്ളത്. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഉദ്ദണ്ഡ ശാസ്ത്രികൾ രചിച്ച ‘കോകിലസന്ദേശം’ എന്ന കൃതിയിൽ തൃപ്രങ്ങോട് ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.
ഈ ക്ഷേത്രം കാലസംഹാരമൂർത്തി ക്ഷേത്രം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ശിവൻ തന്റെ ചോരപുരണ്ട ത്രിശൂലം കഴുകിയ കുളം ‘രുധിരകുളം’ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ‘രുധിരകുളത്തിൽ’ നിന്ന് വന്ന് ശിവൻ ഒരിടത്ത് ഇരുന്നു. അവിടെ ഒരു സ്വയംഭൂ ലിംഗം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ നാല് ശിവലിംഗങ്ങളുടെയും ശ്രീകോവിലുകൾ വ്യത്യസ്ത ആകൃതികളിലാണ്. ഒന്നാമത്തേത് വൃത്താകൃതിയിലും, രണ്ടാമത്തേത് ചതുരാകൃതിയിലും, മൂന്നാമത്തേത് മുഖമണ്ഡപത്തോട് കൂടിയ ചതുരാകൃതിയിലും, നാലാമത്തേത് ഗജപൃഷ്ഠ (apsidal) ആകൃതിയിലുമാണ്.
മാർക്കണ്ഡേയന് വഴിമാറിക്കൊടുത്ത് അദ്ദേഹത്തെ മരണത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കാൻ ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ അരയാൽ സ്വയം പിളർന്നു എന്നാണ് നാട്ടുകാരുടെ വിശ്വാസം. ആ വൃക്ഷം ഇപ്പോൾ നിലവിലില്ലെങ്കിലും, ആദരവിന്റെ പ്രതീകമായി മരത്തിന്റെ ഒരു ചിത്രം ക്ഷേത്രത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ ആക്രമണത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ‘വിളക്കുമാടം’ തകർക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
ഐതിഹ്യം: ‘കഴിഞ്ഞിക്കര ഇല്ലത്തെ’ ഒരു ബ്രാഹ്മണ ബാലൻ, ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ നിന്ന് പ്രായമായ ഒരാൾ തന്റെ തലയിലേക്ക് വെള്ളമൊഴിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് കണ്ടു. കാരുണ്യപൂർവ്വം ആ ബാലൻ ഒരു ശംഖ് ഉപയോഗിച്ച് ആ വൃദ്ധന്റെ തലയിൽ വെള്ളമൊഴിച്ച് സഹായിച്ചു. ക്ഷേത്രത്തിലെ സ്വയംഭൂ ലിംഗത്തിലും ഇതേ രീതിയിൽ ‘ജലധാര’ ചെയ്യണമെന്ന് ആ വൃദ്ധൻ ബാലനോട് ഉപദേശിച്ചു. തുടർന്ന് ഒരു രഹസ്യ മന്ത്രം ചൊല്ലിയ ശേഷം അദ്ദേഹം അപ്രത്യക്ഷനായി. വൃദ്ധനായ ബ്രാഹ്മണന്റെ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത് മഹാദേവൻ തന്നെയാണെന്ന് ആ ബാലൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ശംഖ് ഉപയോഗിച്ചുള്ള ‘ധാര’ എന്ന വഴിപാട് ആരംഭിച്ചത് അന്നുമുതലാണ്.
ഉപദേവതകൾ:
- ഗണപതി
- പാർവ്വതി
- ദക്ഷിണാമൂർത്തി
- അയ്യപ്പൻ
- ഗോശാല കൃഷ്ണൻ
- രക്ഷസ്സ്
- നവ മുകുന്ദൻ
- വേട്ടക്കൊരുമകൻ
- ഭദ്രകാളി
- മാർക്കണ്ഡേയൻ
പ്രധാന ഉത്സവങ്ങൾ:
- ധനു മാസത്തിലെ എട്ടു ദിവസത്തെ വാർഷിക ഉത്സവം.
- ചിങ്ങ മാസത്തിലെ ഋഗ്വേദ ലക്ഷാർച്ചന.
- മൂന്നു ദിവസത്തെ ശിവരാത്രി ഉത്സവം.